Prezydent Ludomir Handzel wstrzymał 1 konieczność zapłaty czynszu za lokale należące do miasta Nowego Sącza? Tak, ale tylko przedsiębiorcom. Zaapelował 2 też do Sądeckiego TBS o wstrzymanie planowanych podwyżek czynszów, ale sam nie zdecydował się na odciążenie najemców 945 lokali socjalnych, tymczasowych i komunalnych 3. A przecież takie mieszkania najmują osoby, które mają zbyt niskie dochody, by wynająć mieszkanie na wolnym rynku, a tym bardziej je kupić.

Działanie prezydenta miasta mnie jednak nie dziwi. W naszym kraju to jest powszechna praktyka, że najpierw pomaga się najlepiej prosperującym, w dalszej kolejności średniakom, a na końcu najsłabiej zarabiającym. Tej ostatniej grupie zazwyczaj wtedy, kiedy wpadła już w poważne problemy – zadłużenie, bezdomność i wykluczenie społeczne.

Przyczyn takiego stanu rzeczy nie da się jednak tłumaczyć jedynie wiarą w liberalne dogmaty, że wsparcie bogatych wesprze pośrednio biednych. Większość ludzi w Nowym Sączu materialnie ledwie sobie radzi. Zmuszona jest kombinować, naginać się lub emigrować. Dlatego ze złością patrzy na wszelką pomoc społeczną. Gdyby w tym kraju realnie komuś pomagać, trzeba by pomóc wszystkim. Łatwo to przeanalizować na przykładzie mieszkalnictwa.

Kto może nająć mieszkanie od Nowego Sącza?

Jeśli mnie BIP nie myli, na podstawie decyzji Rady Miasta 4, aktualizowanej ostatnio w roku 2016, mieszkanie socjalne przysługuje mieszkankom i mieszkańcom Sącza, którzy nie mają zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych. Źródłem ich utrzymania są tylko świadczenia z opieki społecznej lub urzędu pracy, a ich wysokość powoduje, że w gospodarstwie domowym średni dochód w danym roku kalendarzowym na jedną osobę nie przekroczył 100% najniższej emerytury i 75% w przypadku domu, w którym żyje więcej osób.

Jeśli chodzi o najem mieszkania komunalnego, długoterminowy, to najemca nie może średnio w roku kalendarzowym, przekroczyć 180% najniższej emerytury w przypadku osoby żyjącej pojedynczo i 130% w przypadku gospodarstw wieloosobowych. Mieszkania przydziela się w pierwszej kolejności osobom, których potrzeby nie są zaspokojone. Przykładowo dlatego, że mieszkają w miejscu, gdzie na jedną osobę przypada mniej niż 5 metrów, bo opuściły dom dziecka po uzyskaniu pełnoletniości, bo opuściły ośrodek wspierający ofiary przemocy lub, po prostu, zarabiają bardzo mało.

Wedle danych ZUS najniższa emerytura w roku 2020 wynosi 1200 złotych. Uchwała Rady Nowego Sącza nie precyzuje czy uwzględniona zostanie emerytura z roku aktualnego, czy poprzedniego, ani tego, czy mowa jest o emeryturze brutto, czy też netto. Zakładając emeryturę brutto z aktualnego roku w przypadku jednej osoby, która składa wniosek o mieszkanie niemożliwe jest przekroczenie w roku poprzedzającym wniosek kwoty 1200 złotych, jeśli stara się ona o mieszkanie socjalne, a jeśli o komunalne, to nie może przekroczyć dochodu 2160 złotych. W sytuacji, gdy o lokal socjalny stara się gospodarstwo zamieszkiwane przez dwie osoby lub więcej, nie mogły one mieć wyższego dochodu niż 900 złotych na jedną z nich, a jeśli o mieszkanie komunalne to 1560 złotych. Jest to jak widać rozwiązanie korzystne dla osób, które mają kogoś na utrzymaniu (dziecko, osobę, która z jakichś przyczyn nie ma dochodu), a mniej korzystne np. dla dwójki dorosłych pracujących.

Ale, żeby nie było tak prosto, ustawa 5 definiuje ten dochód ani nie jako netto ani nie jako brutto. Czyli jest to kwota po odjęciu od kwoty zarabianej brutto kosztów uzyskania przychodu, składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, ale bez odliczania od niej podatku oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne. Czyli dochód, który weryfikują urzędnicy jest wyższy niż ten, którym dana osoba dysponuje „na rękę”.

Opłaty za mieszkanie w Sączu

Wedle danych udostępnianych przez prezydenta w II półroczu roku 2019 przeciętne stawki za mieszkanie najmowane od gminy wynosiły 6:

  • Za lokal do 40 metrów – 7,93-22 zł
  • Za lokal od 40 do 60 metrów – 8,29-10,82 zł
  • Za lokal od 60 do 80 metrów – 7,76-9,15 zł
  • Za lokal powyżej 80 metrów – 6-11,23 zł

Za najem mieszkania komunalnego lub socjalnego od gminy mieszkańcy płacą, zatem przykładowo 305-860 złotych przy mieszkaniu 39 metrów, 400-550 złotych za lokal ok. 50 metrów, 500-650 za taki, który ma ok. 70 metrów i od 540 do ponad 1000 za mieszkanie ok. 90 m². Z Programu 7 sporządzonego w roku 2016 wynika, że średni metraż miejskich mieszkań jest jednak niewiele większy niż 40 metrów. Przyjmijmy zatem umownie stawkę 500 złotych czynszu.

Ale to niepełny obraz ponoszonych kosztów, ponieważ wiele z tych lokali nie posiada standardu w postaci łazienki, ubikacji, instalacji wodno-kanalizacyjnej, instalacji elektrycznej i gazowej oraz centralnego ogrzewania. Z Wieloletniego Programu Gospodarowania Mieszkaniowym Zasobem Miasta Nowego Sącza na lata 2016 – 2021 wynika, że kryteriów nie spełniało ponad 290 z ówczesnych (216 rok) 974 lokali, a 45 posiadało w zasadzie tylko dostęp do wody i ścieków. Szczególnie tam gdzie brakuje centralnego ogrzewania rachunki za ocieplenie piecem węglowym (uwaga smog, ale i ryzyko wypadków), gazowym lub elektrycznym mogą powodować wzrost kosztów utrzymania lokalu o 300-500 złotych miesięcznie, co razem z czynszem dać może kwoty dobijające do ok. 1000 złotych.

Mieszkanie w mieszkaniach komunalnych na tle cen rynkowych

Przykładowa cena najmu mieszkania w Nowym Sączu nie odbiega od cen w dużych miastach. Ostatni przegląd ofert 8 wynajmu mnie zaskoczył, bo ceny te znacznie wzrosły w porównaniu z ofertami z wakacji. Właściciele życzą sobie min. 1200 złotych odstępnego. Dokładna średnia z 33 ofert na pierwszej stronie ogłoszeń to: 3 mieszkania z odstępnym do 1000 złotych, 20 mieszkań z odstępnym od 1001 do 1499 złotych i 10 mieszkań z odstępnym od 1500 do 1750 złotych. Średnia odstępnego wynosi 1268 złotych. Do tego trzeba doliczyć ok. 300 złotych czynszu i ok. 200 złotych za media. Wygląda na to, że koszt najmu nie spada poniżej 1600 złotych. O kaucji w wysokości 1200-2500 złotych nawet nie warto wspominać.

W mieszkaniach własnościowych czynsz także skoczył m.in. z powodu wzrostu cen wody. Mieszkanie w bloku liczące ok. 50 metrów kosztuje miesięcznie ok. 700 złotych (przy dwójce lokatorów/ek). Do tego światło, gaz i wychodzi ok. 900 złotych, czyli prawie tyle ile połowa kwoty najmu na wolnym rynku oraz stawka porównywalna do tej, którą płacą najemcy mieszkań komunalnych i socjalnych, czyli osoby, które wedle zamysłu ustawodawców mają znajdować się w sytuacji materialnej gorszej niż przeciętna.

Tutaj warto przypomnieć, że osoby, które mają mieszkanie własnościowe, jeśli nie odziedziczyły go po krewnych, zazwyczaj spłacają ratę kredytu. Najczęściej sięga ona ok. 1000 złotych miesięcznie przy zakupie 50 m² na ok. 20 lat. Średnia cena na rynku pierwotnym i wtórnym w Nowym Sączu wynosi bowiem w 2020 roku 5000 za m² 9.

Najniższe koszty ponoszą osoby, które kwalifikują się do najmu mieszkania komunalnego oraz te, które mieszkanie odziedziczyły. Nawet dwa razy tyle muszą, co miesiąc, oddawać na opłaty kredytobiorcy i kredytobiorczynie. Ale również blisko dwa razy tyle, co najemcy mieszkań komunalnych, musza płacić ludzie, którzy nie kwalifikują się ani do najmu od miasta, ani do otrzymania kredytu, czyli wynajmujący na wolnym rynku. I to jest sytuacja paradoksalna. 

Kogo na to stać?

Bank Danych lokalnych podaje, że w roku 2018 średnie wynagrodzenie w Nowym Sączu wynosiło 3 578,27  brutto, czyli ok.  2 559,80 złotych netto 10.  Należy jednak zwrócić uwagę, że te dane gusowskie uwzględniają tylko firmy zatrudniające powyżej 9 osób. Nie uwzględniają praktycznie całego sektora prywatnego, bo mikrofirmy w Polsce (te do 9 pracowników) to ponad 96% wszystkich firm 11. Wiadomo, że nawet w urzędzie miasta wiele urzędników i urzędniczek zarabia poniżej 2500 złotych netto. Pomijając też oczywiście całą szarą i czarną strefę. Dane pochodzące z informacji o podatkach w roku 2016 wskazywały, że w Nowym Sączu średnia niezależna od wielkości miejsca pracy to raczej 1 875,73 złotych netto. Niech będzie, że od tego czasu realne wynagrodzenia wzrosły do 2000 złotych.

Najniższa krajowa wynosiła w 2019 roku 2250 złotych brutto, czyli trochę ponad 1600 złotych na rękę. Ale dochód kwalifikujący do komunałki jest kwotą „pomiędzy”. Przy najniższej krajowej urząd nie weźmie pod uwagę 1600 złotych, ale ok. 300 złotych więcej, bo tyle wynosi w tym przypadku ubezpieczenie zdrowotne i zaliczka na podatek. Bez dokładnej weryfikacji tajników urzędniczego obliczania, zdadaje się, że jednoosobowe gospodarstwo domowe na najniższej krajowej możliwość najmu mieszkania od miasta ledwo obejmuje. Jeśli ktoś zarabia 100-200 złotych więcej nie ma szans na prewencyjne warunki. Mamy, więc następującą sytuację:

  • Zarabiasz najniższą krajową np. 1600 zł w roku 2019– masz prawo do najmu mieszkania komunalnego. Po odliczeniu 1000 złotych rachunków na życie zostaje ok. 600 złotych. Latem, kiedy nie trzeba ogrzewać, może trochę więcej.
  • Zarabiasz nieco więcej niż najniższą krajową, bo zawrotne 1700-2000 zł – nie masz prawa do najmu mieszkania od miasta, nie masz zdolności kredytowej. Po odliczeniu rachunków przy komercyjnym wynajmie na życie nie zostaje ci nic. W praktyce nie istniejesz. A przynajmniej nie w obrębie Nowego Sącza. Od dawna mieszkasz w Anglii, ewentualnie w Krakowie. Opcjonalnie masz szansę, że jednak przed 50-tką odziedziczysz to nieszczęsne lokum po babci, albo twoja rodzina od pokoleń jest pod miastem i robisz im na działce przybudówkę.
  • Zarabiasz powyżej miejskiej średniej, czyli aż 2600 złotych – Całą nadwyżkę od najniższej krajowej zjada ci rata ledwie uzyskanego kredytu. Po dokonaniu wszelkich opłat na życie zostaje ci mniej więcej tyle, ile mieszkańcom mieszkań komunalnych. Do tego jesteś więźniem, bo wiesz, że póki co masz fart, ale kiedy stracisz obecną pracę, będziesz w tarapatach. Skrycie zazdrościsz ludziom z mieszkań komunalnych, bo w ich sytuacji starczyłoby ci jeszcze, by odłożyć na wakacje. Dlatego mówisz, że mogliby się wziąć wreszcie do roboty. Darmozjady.

Czy w Polsce ma nikogo, kogo stać na godne życie? Jest ok. 10% osób, które wedle GUS dostają w naszym kraju więcej niż 5000 netto. W Nowym Sączu jest ich pewnie trochę mniej, ale za to nadrabia ok. 200 milionerów. Reszta w naszym otoczeniu to fikcja. Fikcja dobrego życia, albo fikcja możliwości realnego samostanowienia wynikającego z finansowej niezależności. Na zewnątrz coś się buduje, stroi ogródki i samochody coraz lepsze. Kiedy jednak gorzej ci się wiedzie szybko lądujesz na ulicy, a jeśli nieco lepiej, to po przecenie kupisz sobie bluzkę z H&M i będziesz nią chronić swoje poczucie godności, wypierając jak niewiele dzieli cię od bankructwa.

Dlaczego nikt nie wspiera lokatorek i lokatorów?

Nie tylko w Nowym Sączu pomiędzy osobami, które zarabiają w granicach średniej i tymi, które mogą ubiegać się o najem mieszkania od miasta nie ma dochodowej przepaści. I prawdopodobnie to jest przyczyna tego, że urzędnicy nie muszą za bardzo przejmować się sytuacją osób o najniższych dochodach. Słyszę często – a przecież ja też oddaję na mieszkanie połowę pensji i nikt mnie nie wspiera. W kraju, w którym większość żyje poniżej oczekiwanego przez siebie standardu trudno szukać poparcia dla pomocy socjalnej. W zasadzie każdy podejrzewa, że może się po taką ustawić w kolejce. A ludzie chcą czuć, że skoro ledwo, ale jednak jakoś sobie radzą, to ktoś to szanuje, docenia, że ich starania mają sens. Wsparcie biedniejszych współobywateli/ek w pewnym stopniu narusza poczucie godności całej reszty.

Niemniej jednak, warto zwrócić uwagę na to, że pozostawianie osób najuboższych w tragicznej sytuacji, w rezultacie kosztuje kilkukrotnie więcej nas wszystkich. Przede wszystkim dlatego, że osoba bezdomna, nie znajdzie zatrudnienia. Nie! To nie działa tak, że im nas bardziej kopie życie, tym stajemy się pracowitsze i bardziej pracowici. Takiej osobie państwo i miasto będzie musiało jeszcze dodatkowo pomóc. Taka osoba zachoruje z powodu zimna i braku profilaktyki, taka osoba popadnie z rozpaczy w alkoholizm. Cofną się jej aspiracje i możliwości społecznego rozwoju. Wypadnie z rynku, zerwie relacje z ludźmi, którzy jakoś sobie radzą na rzecz równie dysfunkcyjnych, zacznie żyć z godziny na godzinę. Takiej osobie odebrane zostaną dzieci. Taka osoba nie pomoże starzejącym się rodzicom. Zajmą się nimi państwowe instytucje. Im niżej ktoś się znajduje, tym szybciej trafia na samo dno. A powrót jest trudny. Powrót to czasem lata w opłacanych z podatków instytucjach walki z wykluczeniem społecznym.

Dlatego przy okazji tego wywodu o pomocy w koronawirusie nie namawiam do współczucia, czy szczególnej solidarności. Namawiam jednak do pragmatyzmu. I do tego, by prezydent sprawdził, jaka jest sytuacja najemców także mieszkalnych lokali miejskich. Ewentualne zaległości z ostatnich miesięcy powinien umorzyć. 

  1. https://gazetakrakowska.pl/koronawirus-nowy-sacz-prezydent-ludomir-handzel-proponuje-program-pod-nazwe-nowosadeckie-konkrety-o-co-chodzi/ar/c1-14875125.
  2. https://nowysacz.naszemiasto.pl/nowy-sacz-co-dalej-z-podwyzka-czynszow-w-budynkach-stbs/ar/c1-7648463.
  3. Dane udostępnione przez urząd miasta na wniosek o informację publiczną
  4. Uchwała Nr XXI/228/2016 Rady Miasta Nowego Sącza z dnia 23 lutego 2016 r. w sprawie: zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta Nowego Sącza oraz pomieszczeń tymczasowych, https://www.nowysacz.pl/content/resources/urzad/rada_miasta/uchwaly/07/2016_rok/XXI_SRMNS/u_xxi_228_16_vii.pdf.
  5. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, Dz.U. 2001 nr 71 poz. 734., http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20010710734/U/D20010734Lj.pdf.
  6. Zestawienie danych dotyczących czynszów najmu lokali mieszkalnych nienależących do publicznego zasobu mieszkaniowego za 2018 rok położonych na obszarze Gminy Nowy Sącz 2019.
  7. Wieloletni Program Gospodarowania Mieszkaniowym Zasobem Miasta Nowego Sącza na lata 2016 – 2021, https://ww.nowysacz.pl/content/resources/urzad/rada_miasta/projekty_uchwal/07/2016_ROK/XXVII_SRMNS/zal_293.pdf.
  8. http://www.ogloszenia.nowy-sacz.pl/mieszkanie.wynajme.
  9. https://adresowo.pl/ceny-mieszkan/malopolskie/nowy-sacz-h/.
  10. https://krakow.stat.gov.pl/files/gfx/krakow/pl/defaultaktualnosci/760/6/11/1/informator_nowy_sacz_2018.pdf.
  11. https://www.parp.gov.pl/storage/publications/pdf/ROSS-2019-www_190711.pdf).